Jak działa szyfr spiralowy?
Szyfr spiralowy (spiralny) to szyfr przestawieniowy: litery wiadomości się nie zmieniają, zmienia się tylko ich kolejność. Tekst wpisujemy w kwadrat z kratek, zaczynając od środka i zataczając spiralę ku brzegom. Potem przepisujemy kwadrat zwyczajnie — wierszami, od lewej do prawej. Kto nie zna sposobu zapisu, widzi tylko przypadkowe litery.
Szyfrowanie krok po kroku
- Policz litery wiadomości (bez spacji) i dobierz najmniejszy kwadrat, który je pomieści: do 9 liter 3×3, do 16 — 4×4, do 25 — 5×5, do 36 — 6×6.
- Pierwszą literę wpisz w środkowe pole (przy parzystym boku — w prawe dolne z czterech środkowych pól).
- Kolejne litery wpisuj spiralą: jedno pole w górę, jedno w lewo, dwa w dół, dwa w prawo, trzy w górę, trzy w lewo… — czyli przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, z każdym okrążeniem dalej od środka.
- Wolne pola na końcu spirali wypełnij losowymi literami (albo umówioną literą, np. X).
- Przepisz kwadrat wierszami — to jest szyfrogram.
Przykład
Zdanie „Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu” ma 35 liter, więc potrzebny jest kwadrat 6×6 z jednym polem wypełnienia. Wynik: ALDENZ OEZSJC CJJAEO ZEWNID USAZNI XTNIEW (ten przykład pochodzi z „Księgi szyfrów” Centrum Dobrego Wychowania). Wpisz go w trybie „Odszyfruj”, a zobaczysz, jak spirala odsłania zdanie.
Odczytywanie
Odbiorca rozpisuje szyfrogram w kwadrat — pierwsza grupa liter to pierwszy wiersz itd. — i czyta litery od środka po spirali. Ostatnie litery mogą być wypełnieniem bez znaczenia; zwykle łatwo je rozpoznać.
Warianty
- Kierunek — spirala może się kręcić przeciwnie do wskazówek zegara (jak w przykładzie) albo zgodnie z nimi. Przed grą ustalcie kierunek i punkt startu.
- Odwrotny zapis — można też wpisać tekst wierszami, a odczytać po spirali od rogu do środka. To ta sama idea „od drugiej strony”.
- Wypełnienie — losowe litery utrudniają odczyt obcym, stała litera X ułatwia go swoim.
Pomysły na grę terenową
- Narysuj kwadrat kredą na chodniku albo ułóż litery z kartek na polanie — uczestnicy muszą odkryć, że czyta się je od środka.
- Połącz szyfry: odczytany tekst może być zapisany jeszcze GA-DE-RY-PO-LU-KI.
- Na dużych grach podziel kwadrat na części i rozdaj je różnym patrolom — muszą współpracować, żeby odczytać całość.
Często zadawane pytania
Od którego pola zaczyna się spirala?
Od środka kwadratu. Przy parzystym boku (4×4, 6×6) środkiem jest prawe dolne z czterech środkowych pól. Pierwszy krok prowadzi w górę.
Co zrobić, gdy liter jest mniej niż pól w kwadracie?
Wolne pola na końcu spirali wypełnia się losowymi literami albo umówionym znakiem, np. X. Przy odczycie końcówkę po prostu się pomija.
Czy szyfr spiralowy zmienia litery?
Nie — to szyfr przestawieniowy. W szyfrogramie są wszystkie litery wiadomości, tylko w innej kolejności.
Dlaczego dekoder zgłasza błąd długości?
Szyfrogram to wiersze kwadratu, więc liczba liter musi być kwadratem liczby naturalnej (9, 16, 25, 36…). Jeśli jest inaczej, prawdopodobnie zgubiła się któraś litera.