Jak działa szyfr płotkowy?
Szyfr płotkowy to szyfr przestawieniowy: litery wiadomości zostają te same, ale zmienia się ich kolejność. Tekst zapisujemy zygzakiem w kilku rzędach — w dół, potem w górę, i znowu w dół — tak że litery układają się jak sztachety płotu. Szyfrogram to kolejne rzędy przepisane od góry. Kluczem jest liczba rzędów.
Przykład krok po kroku: 3 rzędy
Szyfrujemy „Rzeczpospolita Polska”. Usuwamy spacje i zapisujemy RZECZPOSPOLITAPOLSKA zygzakiem w trzech rzędach:
- Rząd 1 (góra): R Z P T L
- Rząd 2 (środek): Z C P S O I A O S A
- Rząd 3 (dół): E O L P K
Łączymy rzędy: RZPTLZCPSOIAOSAEOLPK. Przy dwóch rzędach jest jeszcze prościej — litery z miejsc nieparzystych trafiają do górnego rzędu, z parzystych do dolnego: CZUWAJ → CUA + ZWJ = CUAZWJ.
Jak odczytać płotek?
Odbiorca zna liczbę rzędów. Liczy litery szyfrogramu i rysuje pusty płotek tej długości, zaznaczając zygzakiem miejsca na litery. Potem wpisuje szyfrogram rzędami — najpierw cały górny rząd, potem kolejne — i czyta litery wzdłuż zygzaka. Szyfrator na tej stronie pokazuje płotek dla odczytanej wiadomości, więc łatwo sprawdzić rozwiązanie zrobione na kartce.
Warianty
- Liczba rzędów. Dwa rzędy to wersja dla młodszych, trzy i więcej — dla wytrawnych szyfrantów.
- Spacje. Zwykle je usuwamy, żeby nie zdradzały długości wyrazów. Można je też zostawić jako zwykłe znaki w płotku.
- Grupy po 5 liter. Szyfrogram często dzieli się na równe grupy (RZPTL ZCPSO IAOSA EOLPK) — spacje w szyfrogramie są wtedy pomijane przy odczycie.
Pomysły na grę terenową
- Narysuj płotek naprawdę — kredą na sztachetach albo na kartkach przypiętych do ogrodzenia, rząd na każdej deszczułce.
- Liczbę rzędów zakoduj w terenie: „tyle, ile pni ma brzoza przy bramie”.
- Połącz z innym szyfrem: najpierw płotek, potem GA-DE-RY-PO-LU-KI albo szyfr Cezara.
Często zadawane pytania
Jak odszyfrować szyfr płotkowy?
Policz litery szyfrogramu i narysuj pusty płotek o tej długości i znanej liczbie rzędów. Zaznacz zygzakiem miejsca na litery, wpisz szyfrogram rzędami od góry, a potem odczytaj litery wzdłuż zygzaka.
Co jest kluczem w szyfrze płotkowym?
Liczba rzędów płotka. Przy dwóch rzędach litery stoją na przemian u góry i na dole, przy większej liczbie rzędów zygzak schodzi niżej, zanim zawróci.
Co ze spacjami w szyfrze płotkowym?
Najczęściej przed szyfrowaniem usuwa się odstępy, żeby nie zdradzały długości wyrazów. Jeśli zostawisz spacje, staną się zwykłymi znakami w płotku i trzeba je przepisać dokładnie.
Czy szyfr płotkowy łatwo złamać?
Dość łatwo, bo możliwych kluczy jest niewiele — wystarczy sprawdzić płotki o 2, 3, 4 i więcej rzędach. Na grę terenową to jednak świetna zagadka.